Babcia i dziadek pod lupą prawa. Co wolno im wobec wnuków w Zielonej Górze?

Dziadkowie mogą rozpieszczać wnuki, ale polskie prawo widzi w ich relacji z dziećmi znacznie więcej niż tylko rodzinne ciepło. W Zielonej Górze podczas spotkania z adwokat Anną Wojniusz wyjaśniano, kiedy opieka nad wnukami jest dobrowolną pomocą, a kiedy w grę wchodzą konkretne obowiązki i odpowiedzialność.

Kontakt dziadków z wnukami ma ochronę w kodeksie

W prawie rodzinnym najczęściej mówi się o sporach między rodzicami a dziećmi, zwłaszcza przy rozwodzie lub rozstaniu. Jak jednak podkreślono podczas spotkania, więź między dziadkami i wnukami także jest chroniona przez Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Adwokat Anna Wojniusz zwróciła uwagę, że w jej 15-letniej praktyce w sprawach rodzinnych dziadkowie rzadko występują o ochronę swoich kontaktów z wnukami, choć taka możliwość istnieje. Przepisy nie narzucają jednak ani częstotliwości, ani formy takich relacji. Każda sytuacja byłaby oceniana indywidualnie, z uwzględnieniem m.in. stanu zdrowia, miejsca zamieszkania i mobilności.

„Dziadkowie mają nie tylko prawo, ale i obowiązek kontaktowania się ze swoimi wnukami”

Anna Wojniusz, adwokat

Opieka nad wnukami z zasady jest dobrowolna, ale są wyjątki

Co do zasady babcia i dziadek nie mogą zostać przymuszeni do zajmowania się wnukami. Nie można też żądać od nich opieki wbrew ich woli. Istnieją jednak sytuacje, w których ich rola staje się znacznie szersza niż zwykła rodzinna pomoc.

Jednym z przykładów jest sytuacja, gdy matka po porodzie szybko wraca do pracy, a dziecko trafia pod opiekę babci lub teściowej, która zgadza się na taki układ i otrzymuje świadczenie określane jako babciowe. Innym wyjątkiem może być śmierć rodziców, po której dziadkowie przejmują opiekę prawną nad wnukami i stają się rodziną zastępczą.

Możliwa jest też odpowiedzialność finansowa. Jeśli samotny rodzic nie może uzyskać alimentów od byłego partnera lub partnerki, może skierować roszczenie wobec dziadków. Sąd może wtedy zobowiązać ich do płacenia alimentów.

Dziadkowie mogą odpowiadać za szkody wyrządzone przez wnuki

Odpowiedzialność pojawia się również wtedy, gdy dziadkowie czasowo sprawują pieczę nad dzieckiem, na przykład zabierają je na spacer albo na wakacje. Jeśli w tym czasie nieletni wyrządzi szkodę, poszkodowani mogą domagać się odszkodowania od opiekunów, czyli w tym momencie właśnie od dziadków.

Jak wyjaśniono, w chwili przyjęcia dziecka pod opiekę dochodzi do ustnego ustalenia zasad bezpieczeństwa, nawet jeśli nic nie zostało spisane. W takich okolicznościach dziadkowie przejmują odpowiedzialność za zachowanie wnuka na czas wspólnego wyjścia. Poza tymi przypadkami co do zasady nie odpowiadają cywilnie ani karnie za czyny wnuków.

Ważne jest też to, że brak kontaktów z dziadkami nie może być przypisany winie małoletniego. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że dziecko nie odpowiada za zaniechanie relacji z dziadkami, a taki brak kontaktu nie może być podstawą do wydziedziczenia ani odwołania darowizny.

Seniorzy uczą się prawa w Zielonej Górze

Temat pojawił się w szerszym cyklu spotkań prawnych organizowanych dla słuchaczy Zielonogórskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w roku akademickim 2025/2026. Bezpłatne wykłady odbywały się dzięki porozumieniu Okręgowej Rady Adwokackiej w Zielonej Górze z ZUTW.

Program miał zwiększać świadomość prawną seniorów i dawać im praktyczne wskazówki przydatne w codziennym życiu. Omawiano m.in. sposoby unikania oszustw, zasady zawierania umów konsumenckich, prawa pacjentów, bezpieczne zarządzanie majątkiem za życia i po śmierci, a także przeciwdziałanie przemocy i metody jej zgłaszania.

To istotne także dla mieszkańców Zielonej Góry, bo takie spotkania przekładają się na większą wiedzę o prawach rodzinnych, opiece i odpowiedzialności finansowej. W praktyce dotyczy to wielu lokalnych rodzin, w których dziadkowie regularnie pomagają w wychowaniu dzieci i często przejmują ważną część codziennych obowiązków.

Wnioski są proste: dziadkowie mogą rozpieszczać wnuki, ale powinni pamiętać o granicach ustalonych z rodzicami. Jeśli podejmują się opieki, muszą liczyć się z odpowiedzialnością i dotrzymywać ustaleń, a sam brak odwzajemnienia ze strony dzieci nie zwalnia ich z obowiązków wobec wnuków.